ATEX süreci, standart CE sürecine göre daha sıkı gerekliliklere sahiptir; çünkü hatalı bir ekipman patlama riski gibi doğrudan can güvenliğini tehdit eden bir sonuç doğurabilir. Bu yazıda bir ürünün ATEX belgelendirmesinin baştan sona nasıl ilerlediğini adım adım anlatıyoruz.
1. Kapsam ve Kullanım Amacının Netleştirilmesi
Sürecin ilk adımı, ürünün gerçekten ATEX kapsamına girip girmediğinin ve hangi ortam için tasarlandığının netleştirilmesidir. Bu aşamada ürünün gaz mı toz mu ortamı için, yüzey endüstrisi mi (Grup II) yoksa maden ortamı için mi (Grup I) tasarlandığı belirlenir. Genel kapsam belirleme mantığı hakkında ATEX Nedir? yazımızda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
2. Hedef Zone ve Ekipman Kategorisinin Belirlenmesi
Ürünün hangi zone'da (0/1/2 veya 20/21/22) kullanılacağı belirlenir ve buna karşılık gelen ekipman kategorisi (1, 2 veya 3) tespit edilir. Bu adım, sürecin geri kalanının tamamını şekillendirir; çünkü kategori, hem gereken koruma tipini hem de onaylanmış kuruluş katılımının zorunlu olup olmadığını belirler.
3. Koruma Tipinin ve Standartların Seçimi
Ürünün tasarımına en uygun koruma tipi (Ex d, Ex e, Ex ia, Ex tb vb.) seçilir ve buna karşılık gelen EN/IEC 60079 serisi harmonize standartlar belirlenir. Bu seçim, hem ürünün teknik tasarımını hem de gerekecek test protokolünü doğrudan etkiler.
4. Tutuşma Kaynağı (Risk) Analizi
Ürünün olası tüm tutuşma kaynakları (sıcak yüzeyler, elektrik kıvılcımları, mekanik kıvılcımlar, statik elektrik vb.) sistematik olarak değerlendirilir ve seçilen koruma tasarımının bu kaynakları normal çalışmada ve beklenen arıza durumlarında etkili şekilde kontrol ettiği gösterilir. Bu analizin nasıl yapıldığını ATEX Risk Analizi Nasıl Yapılır? yazımızda ayrıntılı anlatıyoruz.
5. Uygunluk Değerlendirme Modülünün Belirlenmesi
| Kategori | Zorunlu Modül | Onaylanmış Kuruluş Gerekir mi? |
|---|---|---|
| Kategori 3 (G/D) | Modül A - İç üretim kontrolü (öz beyan) | Hayır |
| Kategori 2 (G/D) | Modül B + C2, veya B + D, veya B + E, veya B + F | Evet |
| Kategori 1 (G/D) ve Grup I | Modül B + D, veya B + F, veya B + G | Evet |
Kategori 1 ve 2 ekipmanda EU-Tip İncelemesi (Modül B) neredeyse her zaman zorunludur; bu modülün ne olduğunu Modül B Nedir? yazımızda ayrıntılı ele alıyoruz.
6. Teknik Dosyanın Hazırlanması ve Testler
Tasarım çizimleri, malzeme özellikleri, tutuşma kaynağı analizi, uygulanan standartlar ve test raporlarından oluşan teknik dosya hazırlanır; seçilen koruma tipine uygun laboratuvar testleri (basınç dayanımı, sıcaklık ölçümü, sızdırmazlık, enerji sınırlama vb.) tamamlanır. Teknik dosyanın içeriğini ATEX Teknik Dosyası Nasıl Hazırlanır? yazımızda detaylandırıyoruz.
7. Belgelendirme ve İşaretleme
- Gerekiyorsa onaylanmış kuruluştan EU-Tip İnceleme Sertifikası alınır.
- Üretim aşaması modülü (D/E/F/G) uygulanır ve gerekli denetimler tamamlanır.
- AB Uygunluk Beyanı hazırlanır ve yetkili imza sahibi tarafından imzalanır.
- CE işareti, onaylanmış kuruluş numarası (varsa), Ex özel işareti ve tüm kod bilgileri ürüne veya etiketine iliştirilir.
- Kullanım kılavuzu, varsa özel kullanım koşullarını ("X" işaretiyle) açıkça belirtecek şekilde hazırlanır.
- Teknik dosya ve beyan, mevzuatın öngördüğü süre boyunca (genellikle 10 yıl) saklanır.
En Sık Yapılan Hatalar
- Ürünün gerçek kullanım ortamını (zone) net belirlemeden koruma tipi seçmeye çalışmak.
- Kategori 1-2 ürünlerde onaylanmış kuruluş sürecini sona bırakıp teslim tarihlerini riske atmak.
- Tutuşma kaynağı analizini yüzeysel yaparak beklenen arıza senaryolarını atlamak.
- Sertifikada belirtilen özel kullanım koşullarını ("X" işareti) kullanım kılavuzuna yansıtmamak.
- Ürün tasarımında sonradan yapılan küçük değişikliklerin sertifikayı geçersiz kılabileceğini göz ardı etmek.
Sık Sorulan Sorular
Her ATEX ekipmanı için onaylanmış kuruluşa başvurmak gerekir mi?
Hayır, yalnızca Kategori 1 ve Kategori 2 ekipman için onaylanmış kuruluş katılımı zorunludur. Kategori 3 ekipman öz beyan ile piyasaya sürülebilir.
ATEX sürecinde hangi testler yapılır?
Test kapsamı seçilen koruma tipine göre değişir; alevsızdırmaz muhafazalarda basınç dayanım testleri, kendinden güvenli devrelerde enerji sınırlama testleri, toz korumalı muhafazalarda sızdırmazlık ve sıcaklık testleri yapılır.
ATEX belgesi ne kadar sürede alınır?
Süre; ekipman kategorisine, koruma tipinin karmaşıklığına ve onaylanmış kuruluşun iş yüküne göre değişir; kategori 3 ürünlerde süreç görece hızlı ilerlerken, kategori 1-2 ürünlerde daha uzun sürebilir.
Mevcut bir ürünü sonradan ATEX'e uygun hale getirmek mümkün müdür?
Bazı durumlarda mümkündür, ancak bu genellikle ürünün tasarımında değişiklik gerektirir; bu nedenle ATEX gerekliliklerinin tasarım aşamasında en baştan dikkate alınması çok daha ekonomiktir.
Sonuç
ATEX belgelendirme süreci, kapsam ve zone tespitinden başlayıp koruma tipi seçimi, risk analizi, testler ve gerekiyorsa onaylanmış kuruluş sürecinden geçerek işaretlemeyle tamamlanan çok aşamalı bir mühendislik sürecidir. Sürecin en başında yapılacak doğru bir kapsam ve kategori tespiti, ilerleyen aşamalarda zaman ve maliyet kaybını önler.
Detaylı bilgi için ATEX danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Ücretsiz Ön Değerlendirme Alın