Yurt dışından bir makine ya da elektrikli ürün ithal eden pek çok firma, gümrükte "TAREKS" adı verilen bir sistemden onay alması gerektiğini ilk kez malı bekletildiğinde öğrenir. Oysa TAREKS'in nasıl işlediğini önceden bilmek, ithalat sürecini haftalarca uzatabilecek bir sürprizi baştan önler. Bu yazıda TAREKS'in ne olduğunu, hangi ürünleri kapsadığını ve pratikte nasıl işlediğini anlatıyoruz.
TAREKS Nedir?
TAREKS, "Türkiye'de İthalat ve İhracatta Risk Esaslı Kontrol Sistemi"nin kısaltmasıdır. Ticaret Bakanlığı tarafından işletilen elektronik bir platformdur ve amacı, yurt dışından gelen ya da yurt dışına giden ürünlerin teknik mevzuata uygunluğunu, gümrük sürecini gereksiz yere yavaşlatmadan risk esaslı bir yaklaşımla denetlemektir. Sistem, ithalatçının beyan ettiği bilgileri (ürün grubu, GTİP kodu, üretici, menşe ülke gibi) analiz eder ve sevkiyatın teknik denetime tabi tutulup tutulmayacağına, tutulacaksa hangi yoğunlukta inceleneceğine karar verir.
TAREKS'in temel mantığı "risk esaslı" olmasıdır: her sevkiyat aynı yoğunlukta incelenmez. Sistem geçmiş veriler, ürün grubu riski, firma geçmişi gibi kriterlere göre bazı sevkiyatları doğrudan serbest bırakırken bazılarını belge incelemesine, bazılarını da fiziksel veya laboratuvar denetimine yönlendirir.
TAREKS Hangi Ürünleri Kapsar?
TAREKS'in kapsamı, Ticaret Bakanlığı'nın yayımladığı Ürün Güvenliği ve Denetimi (ÜGD) tebliğleri ile belirlenir. Bu tebliğler, hangi GTİP kodlarının hangi teknik mevzuat kapsamında denetleneceğini listeler. Sıkça karşılaşılan ürün grupları arasında makineler, elektrikli ve elektronik cihazlar, kişisel koruyucu donanımlar, oyuncaklar, yapı malzemeleri ve basınçlı ekipmanlar sayılabilir. Bir ürünün TAREKS kapsamında olup olmadığı, GTİP kodu üzerinden netleştirilir; bu konuda ayrıntılı bilgi için GTİP Nasıl Belirlenir? yazımıza bakabilirsiniz.
TAREKS Süreci Nasıl İşler?
- İthalatçı veya gümrük müşaviri, gümrük beyannamesi aşamasında TAREKS başvurusunu elektronik ortamda yapar.
- Sistem, beyan edilen bilgileri risk kriterlerine göre değerlendirir.
- Risk düşükse sevkiyat doğrudan onaylanabilir ("yeşil hat" benzeri bir sonuç).
- Risk orta/yüksekse, ilgili bölge müdürlüğü teknik dosya ve belgeleri (uygunluk beyanı, test raporları, etiket, kullanım kılavuzu) inceler.
- Gerekirse numune üzerinde fiziksel inceleme veya laboratuvar testi istenir.
- İnceleme sonucunda ürün onaylanır, düzeltici işlem istenir veya olumsuz sonuçlanırsa ürün gümrükte bekletilir ya da iade/imha sürecine yönlendirilir.
Bu sürecin belge inceleme aşamasında hangi dokümanların kontrol edildiğini Hangi Belgeler Gereklidir? yazımızda detaylandırıyoruz.
TAREKS ile Diğer Denetim Mekanizmaları
| Mekanizma | Ne Zaman Devreye Girer? |
|---|---|
| TAREKS risk analizi | Gümrük beyannamesi aşamasında, otomatik |
| Belge/teknik dosya incelemesi | Risk orta/yüksek çıkan sevkiyatlarda |
| TSE teknik incelemesi | Bazı ürün gruplarında ek teknik değerlendirme gerektiğinde |
| Ürün Güvenliği Denetimi (ÜGD) piyasa gözetimi | Ürün piyasaya sunulduktan sonra da devam edebilir |
TSE incelemesinin süreç içindeki rolünü TSE İncelemesi Nasıl Yapılır? yazımızda ele alıyoruz.
En Sık Yapılan Hatalar
- Ürünün TAREKS kapsamında olup olmadığını GTİP koduna bakmadan varsaymak.
- Teknik dosyayı ve uygunluk beyanını ithalat anında son dakikada hazırlamaya çalışmak.
- Kullanım kılavuzunun Türkçe olması gerekliliğini atlamak.
- Üreticiden teknik dosya talep etmeden sipariş vermek, sonradan eksik doküman ile karşılaşmak.
- Daha önce TAREKS'te sorun yaşanmış bir ürün grubunda tedarikçi/model değişse dahi süreci gözden geçirmemek.
Sık Sorulan Sorular
TAREKS'i kim yönetir?
TAREKS, Ticaret Bakanlığı tarafından işletilen elektronik bir risk esaslı kontrol sistemidir; ithalat ve ihracat sırasında hangi ürünlerin teknik denetime tabi tutulacağını bu sistem belirler.
Her ürün TAREKS kapsamında mıdır?
Hayır, yalnızca Ürün Güvenliği ve Denetimi (ÜGD) tebliğleri kapsamındaki ürün grupları TAREKS üzerinden kontrole tabidir; kapsam GTİP koduna göre belirlenir.
TAREKS onayı olmadan gümrükten ürün çekilebilir mi?
Hayır, kapsam dahilindeki bir ürün için TAREKS üzerinden olumlu sonuç alınmadan gümrük işlemleri tamamlanamaz.
TAREKS her zaman fiziksel denetim mi gerektirir?
Hayır. Sistem risk analizine göre bazı sevkiyatları doğrudan onaylayabilir, bazılarında yalnızca belge incelemesi isteyebilir, bazılarında ise fiziksel/laboratuvar denetimi talep edebilir.
Sonuç
TAREKS, Türkiye'ye ithal edilen ürünlerin teknik mevzuata uygunluğunu, gümrük akışını mümkün olduğunca hızlı tutmaya çalışan risk esaslı bir sistemle denetler. Sürecin öngörülebilir ilerlemesi, teknik dosyanın ve uygunluk beyanının ithalat öncesinde eksiksiz hazırlanmasına bağlıdır.
Detaylı bilgi için TAREKS & İthalat danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Ücretsiz Ön Değerlendirme Alın